Akşam eve geldiniz ve koltuğun kenarındaki kumaşın yine püskül püskül olduğunu gördünüz. Kediniz sizi görünce hiçbir şey olmamış gibi gerinip yanınıza geliyor. Kedi tırmalaması kötü bir alışkanlık değil, kedinin temel bir ihtiyacıdır; bu yüzden amaç onu durdurmak değil, doğru yere yönlendirmektir. Bu rehberde kedilerin neden tırmaladığını, nasıl bir tırmalama tahtası seçeceğinizi, nereye koyacağınızı ve mobilyalarınızı nasıl koruyacağınızı bulacaksınız.
Kısaca
- Tırmalama; tırnak bakımı, koku bırakma, gerinme ve stres atma için yapılır. Tamamen engellenemez, yönlendirilir.
- İyi bir tahta sağlamdır (sallanmaz), kedi uzandığında boyunu aşacak kadar yüksektir ve kedinizin sevdiği yüzeydedir.
- Tahtayı kedinin zaten tırmaladığı yerin hemen yanına ve uyuduğu yere yakın koyun.
- Kediyi cezalandırmak, bağırmak veya su püskürtmek işe yaramaz; kedi sizden korkmayı öğrenir, tırmalamayı bırakmaz.
- Düzenli tırnak kesimi zararı azaltır. Tırnak sökme (deklav) bir ameliyattır ve çözüm değildir.
Kediler neden tırmalar?
Bir kedinin tırmaladığı yeri anlamak, onu nasıl yönlendireceğinizi de gösterir. Tırmalamanın birkaç farklı görevi vardır ve çoğu kedide hepsi birlikte çalışır.
Tırnak bakımı
Kedilerin tırnakları katman katman büyür. Tırmalarken eski dış kılıf gevşer ve dökülür, altından keskin yeni tırnak çıkar. Tırmalama tahtasının dibinde bulduğunuz ince, hilal şeklindeki parçalar bu eski kılıflardır.
Koku ve görsel işaret bırakma
Kedilerin pati altlarında koku bezleri bulunur. Tırmaladıkları yere hem gözle görülen bir iz hem de insanların fark edemediği bir koku bırakırlar. Bu yüzden kediler genellikle evin "önemli" noktalarını seçer: kapı girişleri, en sevdikleri koltuk, yatağın kenarı. Kedi için bu, "burası benim evim" demenin bir yoludur.
Gerinme ve hareket
Uyandıktan sonra ön patilerini uzatıp sırtını geren kediyi hepiniz görmüşsünüzdür. Tırmalama, omuz ve sırt kaslarını esnetmenin en kolay yoludur. Bu yüzden kediler sık sık uyandıkları yerin yakınında tırmalar.
Heyecan ve stres
Siz eve geldiğinizde, mama saati yaklaştığında veya oyun sırasında kediler daha çok tırmalayabilir. Evde yeni bir hayvan, taşınma veya düzen değişikliği gibi durumlarda da tırmalama artabilir; bu, kedinin heyecanını veya gerginliğini dışarı atma biçimidir.
Hangi tırmalama tahtası seçilmeli?
Birçok kedi, evine alınan ilk tahtayı görmezden gelir. Sebep çoğu zaman kedi değil, tahtadır: çok kısa, çok hafif veya kedinin sevmediği bir yüzeydedir. Seçerken şu üç şeye bakın.
Sağlamlık
Kedi tahtaya yaslandığında tahta sallanıyor veya devriliyorsa kedi onu bir daha kullanmak istemeyebilir. Geniş ve ağır tabanlı modelleri seçin veya tahtayı duvara sabitleyin.
Yükseklik ve yön
Dikey tahta, kedi arka ayakları üzerinde tamamen uzandığında boyunu aşacak kadar yüksek olmalıdır; aksi hâlde kedi tam gerinemez. Bazı kediler ise yerde, yatay yüzeylerde tırmalamayı sever. Kediniz halıyı veya paspası tırmalıyorsa yatay bir karton tırmalık daha çok işinize yarar.
Yüzey
Kedilerin büyük kısmı tırnaklarını geçirebileceği, uzunlamasına dokulu yüzeyleri sever. En yaygın seçenekler aşağıda:
| Malzeme | Artıları | Dikkat edilecekler | Kimlere uygun? |
|---|---|---|---|
| Sisal halat | Dayanıklı, çoğu kedinin sevdiği sert doku. | Zamanla çözülür; halat yenilenmeli. | Dikey tahta arayan çoğu kedi |
| Sisal kumaş | Halata göre daha düz yüzey; tırnak takılması daha az. | Çok sert tırmalayan kedide yıpranabilir. | Yavru ve yaşlı kediler |
| Oluklu karton | Hafif, yatay kullanım için ideal, kolay yenilenir. | Döküntü bırakır; sık değişim gerekir. | Halı ve paspası tırmalayan kediler |
| Halı kaplı tahta | Yumuşak, kedi ağaçlarında yaygın. | Kedi evdeki halıyı da tırmalanacak bir yer sanabilir; tırnak takılabilir. | Diğer yüzeyleri kullanmayan kediler |
| Ahşap (kabuklu kütük vb.) | Doğal his, uzun ömürlü. | Ağır ve yer kaplar; sağlam ve vernisiz olmalı. | Ahşap mobilyayı tırmalayan kediler |
İpucu: Kedinizin şu an neyi tırmaladığına bakın. Kumaş koltuğun dikey kenarını seçiyorsa dikey sisal bir tahta, kilim veya paspası seçiyorsa yatay karton bir tırmalık en doğru başlangıçtır.
Tırmalama tahtası nereye konmalı?
Yer, en az tahtanın kendisi kadar önemlidir. Odanın unutulmuş bir köşesine konan tahta, ne kadar iyi olursa olsun çoğu zaman kullanılmaz. Kedi, tırmalayarak işaret bırakmak istediği için tahtanın görünür ve "önemli" bir yerde olması gerekir.
- Tırmalanan yerin hemen önüne: Kedi koltuğun bir köşesini seçtiyse tahtayı tam oraya koyun. Kedi tahtayı benimsedikten sonra birkaç günde bir birkaç santim kaydırarak istediğiniz yere taşıyabilirsiniz.
- Uyuduğu yerin yanına: Kediler uyandıktan sonra gerinip tırmalar.
- Kapı girişine veya salon gibi ortak alanlara: Ailenin vakit geçirdiği yerler, kedinin işaret bırakmak istediği yerlerdir.
- Evde birden fazla kedi varsa birden fazla noktaya: Her kedinin kendi tercihi olabilir ve kaynakları paylaşmak gerginlik yaratabilir. Bu konuda evde birden fazla kedi yazımız yardımcı olur.
Büyük bir evde tek bir tahta genellikle yetmez. Dikey ve yatay birer seçenekle başlayıp kedinizin hangisini kullandığına göre devam etmek pratik bir yöntemdir.
Kediye tırmalama tahtası nasıl sevdirilir?
Bazı kediler tahtayı ilk gün benimser, bazıları için birkaç hafta gerekir. Şu adımlar süreci hızlandırır:
- Tahtayı ilginç hâle getirin: Üzerine biraz kedi otu (catnip) serpin veya ovun. Her kedi kedi otuna tepki vermez; vermiyorsa ödül mamasıyla deneyin.
- Oyunla tanıştırın: Olta oyuncağını tahtanın üzerinde ve çevresinde gezdirin. Kedi oyuncağı yakalamaya çalışırken tırnaklarını tahtaya geçirecektir.
- Doğru davranışı ödüllendirin: Kedi tahtayı tırmaladığında sakin bir sesle övün veya küçük bir ödül verin.
- Kedinin patilerini zorla tahtaya sürtmeyin: Bu kediyi rahatsız eder ve tahtayla olumsuz bir bağ kurmasına yol açabilir.
- Kendi kokusunu taşıyın: Kedinin yanaklarını bir bezle hafifçe silip bezi tahtaya sürtmek, tahtayı ona tanıdık gösterebilir.
Mobilyalar nasıl korunur?
Tahtayı benimsetirken bir yandan da tırmalanan yeri geçici olarak daha az çekici hâle getirmek gerekir. Amaç kediyi korkutmak değil, tahtayı daha cazip bir seçenek yapmaktır.
- Tırmalanan bölgeyi kalın bir battaniye, koltuk örtüsü veya plastik koruyucuyla örtün.
- Koltuğun köşesine çift taraflı bant yapıştırın. Çoğu kedi yapışkan yüzeye pati değdirmeyi sevmez.
- Kedi mobilyayı tırmalamaya başladığında bağırmak yerine dikkatini bir oyuncakla dağıtın ve hemen tahtaya yönlendirin.
- Tırmalanan yeri sabunlu suyla silin; kalan koku kediyi aynı yere geri çağırabilir.
Dikkat: Kediyi tırmaladığı için cezalandırmak, ona bağırmak, su püskürtmek veya onu yerinden fırlatmak tırmalamayı bitirmez. Kedi yalnızca sizin yanınızdayken tırmalamamayı ve sizden çekinmeyi öğrenir; gizlice tırmalamaya devam eder. Stres arttıkça tırmalama da artabilir.
Tırnak kesimi tırmalamayı azaltır mı?
Tırnak kesimi kedinin tırmalama ihtiyacını ortadan kaldırmaz ama verdiği zararı belirgin şekilde azaltır. Düzenli kesilen tırnaklar kumaşa daha az takılır ve oyun sırasında elinizi kazara çizme ihtimali de düşer.
- Kedi tırnak makası kullanın ve yalnızca tırnağın beyaz, şeffaf ucunu kesin.
- Tırnağın içindeki pembe kısım (canlı doku) damar ve sinir içerir; buraya kadar kesmek acıtır ve kanatır. Açık renkli tırnaklarda bu bölge kolayca görülür, koyu renkli tırnaklarda çok az kesin.
- Kedi sakin ve uykuluyken, her seferinde birkaç tırnakla başlayın. Her denemeden sonra ödül verin.
- Tırnak kesmeye alışkın değilse veya çok huzursuzlanıyorsa veteriner hekiminizden kesimi göstermesini isteyin.
Yaşlı kedilerde tırnaklar kalınlaşabilir ve kedi daha az tırmaladığı için tırnaklar uzayıp pati yastığına batabilir. Yaşlı kedinizin tırnaklarını daha sık kontrol edin; yaşlı hayvan bakımı yazımızda bu döneme dair diğer ipuçlarını bulabilirsiniz.
Tırnak sökme (deklav) neden çözüm değildir?
"Kedinin tırnaklarını aldırmak" basit bir işlem gibi anlatılsa da deklav, her parmaktaki son kemiğin tırnakla birlikte ameliyatla alınması demektir. Kedi, tırnaklarıyla birlikte doğal davranışlarının önemli bir parçasını kaybeder. Ameliyat sonrası ağrı, yürüme ve kum kabı kullanma sorunları görülebilir. Birçok ülkede yasaklanmıştır ve birçok veteriner hekim de bu ameliyatı yalnızca tıbbi bir zorunluluk olduğunda kabul eder. Yukarıdaki yöntemler, çok daha az zahmetle ve kedinize zarar vermeden sonuç verir.
Bu hataları yapmayın
- Kısa ve hafif bir tahta almak: Kedi tam gerinemiyor veya tahta sallanıyorsa tahtayı bırakıp koltuğa döner.
- Tahtayı gözden uzak bir köşeye koymak: Kedi işaret bırakmak istediği yerde tırmalar; tahtanın görünür olması gerekir.
- Eskimiş tahtayı hemen atmak: Püsküllenmiş ve kedi kokusu sinmiş tahta, kedi için en değerli tahtadır. Halat tamamen çözülmedikçe yenisini eskinin yanına koyun, eskiyi sonra kaldırın.
- Tek bir tahtayla tüm evi çözmeye çalışmak: Kedinin tırmaladığı her önemli noktaya bir seçenek gerekir.
- Cezalandırmak: Kedi ile aranızdaki güveni zedeler ve sorunu çözmez.
- Yavrulukta alışkanlığı ertelemek: Yavru kedi eve gelir gelmez tahtayla tanışırsa doğru yeri çok daha kolay öğrenir. Yavru kedi bakımı yazımız ilk haftalar için iyi bir rehber.
Yeni kedi sahiplenenler için kontrol listesi
Bir kediyi evinize almadan önce şu hazırlıkları yaparsanız tırmalama sorunu çoğu zaman hiç başlamaz:
- En az bir dikey sisal tahta (kedi uzandığında boyunu aşan, ağır tabanlı)
- Bir yatay karton tırmalık
- Tahtaların uyku yerine ve salona yakın konumu
- Kedi otu veya ödül maması
- Bir olta oyuncağı
- Kedi tırnak makası
- Koltuk için geçici örtü veya çift taraflı bant
Diğer temel hazırlıklar için kedi sahiplenmeden önce bilmeniz gereken 12 şey ve sahiplendirme sonrası ilk ay yazılarımıza göz atın. Yeni bir yol arkadaşı arıyorsanız kedi sahiplendirme ilanlarına buradan ulaşabilirsiniz.
Tırmalama ne zaman bir sorunun işareti olabilir?
Tırmalama çoğu zaman tamamen normaldir. Ancak şu durumlarda kedinizi daha yakından izleyin:
- Kedi önceden hiç yapmadığı hâlde aniden evin her yerini tırmalamaya başladıysa evdeki bir değişiklik onu strese sokuyor olabilir.
- Kedi tırmalamayı tamamen bıraktıysa, özellikle yaşlı kedilerde, eklem ağrısı gibi bir rahatsızlık hareketini kısıtlıyor olabilir.
- Tırnaklardan biri kırık, kanıyor veya pati şiş görünüyorsa ya da kedi patisini yere basmak istemiyorsa veteriner hekime gösterin.
Hangi belirtilerin beklememeyi gerektirdiğini kedilerde hastalık belirtileri yazımızda bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kedi koltuğu tırmalamayı nasıl bırakır?
Koltuğun tırmalanan köşesinin hemen önüne sağlam bir tırmalama tahtası koyun, koltuğu geçici olarak örtün veya çift taraflı bant yapıştırın ve kedi tahtayı kullandığında onu ödüllendirin. Cezalandırmak işe yaramaz.
Kedi neden tırmalama tahtasını kullanmıyor?
En sık sebepler tahtanın sallanması, kısa olması, kedinin sevmediği bir yüzeyde olması veya kedinin tırmalamak istediği yerden uzak bir köşede durmasıdır. Kedinizin şu an neyi tırmaladığına bakıp benzer yön ve yüzeyde bir tahta seçin.
Kaç tane tırmalama tahtası gerekir?
Kesin bir sayı yoktur. Kedinin uyuduğu yer ve ailenin vakit geçirdiği alan gibi önemli noktaların her birine bir tahta koymak iyi bir başlangıçtır. Birden fazla kedi varsa tahta sayısını da artırın.
Yavru kediye tırmalama tahtası ne zaman alınmalı?
Yavru kedi eve geldiği ilk gün. Erken tanışan yavrular doğru yeri çok daha kolay öğrenir.
Kedi tırnağı ne sıklıkla kesilmeli?
Kediden kediye değişir. Tırnaklar kumaşa takılmaya veya yere değerken ses çıkarmaya başladıysa kesim zamanı gelmiştir. Yaşlı kedilerin tırnaklarını daha sık kontrol edin.
Kedi otu her kediyi etkiler mi?
Hayır. Bazı kediler kedi otuna hiç tepki vermez; özellikle yavrularda etkisi genellikle görülmez. Bu durumda tahtayı ödül maması veya oyunla sevdirmeyi deneyin.
Kedinin tırnaklarını aldırmak doğru mu?
Hayır. Tırnak sökme (deklav), parmakların son kemiğinin ameliyatla alınmasıdır ve kalıcı ağrı ile davranış sorunlarına yol açabilir. Tırmalama tahtası, tırnak kesimi ve yönlendirme çok daha doğru bir çözümdür.
