Kediler, avlanan bir tür olarak hastalık ve ağrı belirtilerini içgüdüsel olarak saklar. "Dün gayet iyiydi, bugün birden kötüleşti" görünen çoğu kedi aslında bir süredir rahatsızdır; sadece belirtiler gizlenemeyecek noktaya gelmiştir. Bu yüzden kedi sahibinin en önemli becerisi, küçük değişiklikleri erken fark etmektir. Bu yazı, hangi belirtinin "bekleyebilir", hangisinin "bugün veteriner", hangisinin "hemen acil" olduğunu ayırmanıza yardımcı olur. Kesin teşhis ve tedaviyi veteriner hekiminiz koyar.
Neyin normal olduğunu bilin
Erken fark etmenin ön koşulu, kedinizin normalini tanımaktır: günde kaç kez yemek yer, kum kabını ne sıklıkla kullanır, dışkısı nasıldır, ne kadar uyur, ne kadar oynar, kilosu nedir. Ayda bir kez kediyi tartmak (önce kendiniz, sonra kedi kucağınızdayken tartılıp fark alınır) sinsi kilo kaybını ya da artışını yakalamanın en pratik yoludur. Kısa bir "gözlem alışkanlığı" (her gün kum kabını temizlerken içeriğe bakmak, mama kabının ne kadar boşaldığını fark etmek) çoğu hastalığı günler önce haber verir.
Acil: hemen veteriner / acil klinik
Aşağıdaki durumlarda saatler önemlidir; gece bile olsa en yakın açık kliniğe ulaşın:
- Erkek kedi kum kabına girip çıkıp idrar yapamıyor, ıkınıyor, sık sık deniyor, miyavlıyor, karnına dokununca acı duyuyor. Bu, idrar yolu tıkanıklığı olabilir; erkek kedilerde 12-24 saat içinde böbrek yetmezliği ve kalp ritmi bozukluğuyla ölümcül hâle gelir. Evde çözmeye çalışmayın.
- Nefes almakta güçlük, ağzı açık soluma, dil-diş etinin morarması veya beyazlaması, göğüs-karın abartılı inip kalkması
- Tekrarlayan kusma + halsizlik; özellikle bir ip, iplik, kurdele ucu görünüyorsa çekmeyin, doğrudan kliniğe gidin (yabancı cisim bağırsağı keser)
- 24 saatten uzun süre hiç yememe; kilolu bir kedide bu, karaciğer yağlanması (hepatik lipidoz) riski taşır
- Yüksek yerden düşme, araç çarpması, kapı-cam sıkışması; dışarıdan yara görünmese bile iç kanama olabilir
- Nöbet, bilinç bulanıklığı, dengesiz yürüme, aniden arka bacakların tutmaması (kedilerde pıhtı atması çok ağrılı ve acildir)
- Zambak (Lilium) yaprağı/poleni/suyunu yalamak veya yemek: kedilerde ölümcül böbrek yetmezliği yapar, belirti beklemeden gidin. Aynı şekilde ilaç, deterjan, antifriz, fare zehiri şüphesi
- Çok yavru doğuran kedide 24 saatten uzun süren, ıkınmasına rağmen yavru gelmeyen doğum; kötü kokulu akıntı, ateş
- Vücut ısısının belirgin düşmesi (kulaklar, patiler buz gibi, kedi tepkisiz) ya da sıcak çarpması (aşırı soluma, salya, halsizlik)
Bugün veteriner: 24 saat içinde randevu
- Belirgin iştahsızlık ya da su içiminde ani değişiklik (birden çok su içme, çok idrar; ya da hiç içmeme)
- 2-3 günden uzun süren ishal veya kabızlık; dışkıda kan, siyah katran görünümü, mukus
- Günde birkaç kez tekrarlayan kusma, kilo kaybı eşlik ediyorsa
- Kum kabı dışına idrar yapma (davranış değil, çoğu zaman idrar yolu iltihabı/kristal işaretidir), idrarda kan, damla damla idrar
- Topallama, bir bacağı kullanmama, atlarken tereddüt, dokununca huysuzlaşma
- Gözde akıntı, kızarıklık, şaşılık, üçüncü göz kapağının belirmesi; sürekli göz kırpma
- Sürekli kaşınma, tüy dökülmesi, deride kabuk-yara, kulakta koyu akıntı ve koku, başını sürekli sallama
- Ağız kokusu, tek yandan çiğneme, salya akması, mamayı düşürme (diş eti hastalığı çok yaygındır)
- Elle fark edilen yeni bir şişlik, kitle veya apse; ateşli, sıcak, ağrılı bölge
- Nefeste hafif hırıltı, tekrarlayan hapşırma, burun akıntısı
- Uyku süresinde belirgin artış, oyun ve tımara ilgi kaybı, saklanmaya başlama, huy değişikliği
Yakından izleyin: 24-48 saat gözlem, geçmezse veteriner
- Tek seferlik kusma (tüy yumağı ya da hızlı yeme sonrası) ardından normal davranış ve iştah
- Bir öğün atlama, ardından normale dönme
- Kısa süreli yumuşak dışkı, sonra normale dönüş; kedi enerjik ve iştahlı
- Hafif hapşırma, tek tük; ateş yok, iştah yerinde
- Stresli bir olayın (taşınma, misafir, yeni hayvan) ardından birkaç gün daha çekingen davranma
Gözlem süresi boyunca su içiyor mu, tuvaletini yapıyor mu, oynuyor mu diye bakın. Belirti artıyor, yenileri ekleniyor ya da kedi giderek durgunlaşıyorsa gözlemi bitirip randevu alın. Yavru, yaşlı veya kronik hastalığı olan kedilerde gözlem süresini kısaltın; onlarda rezerv azdır.
Yaş grubuna göre notlar
- Yavrular: Su kaybına ve kan şekeri düşüklüğüne çok hızlı girerler. İshal, kusma, halsizlik ya da yememe yavruda "bekle-gör" konusu değildir.
- Yetişkinler: İdrar yolu sorunları, ağız-diş hastalığı ve obeziteye bağlı sorunlar öne çıkar. Yıllık kontrolü aksatmayın.
- Yaşlılar (11+): Böbrek hastalığı, hipertiroidi, diyabet ve yüksek tansiyon çok yaygındır; ilk belirtiler çok su içme, kilo kaybı ve iştah değişikliğidir. Altı ayda bir kontrol önerilir.
Veterinere giderken faydalı olan bilgiler
- Belirti ne zaman başladı, ne sıklıkta oluyor, artıyor mu?
- Son kilo, iştah ve su tüketimindeki değişim
- Kum kabı gözlemi: idrar miktarı, sıklığı, dışkı kıvamı ve rengi
- Kusmuk veya dışkının fotoğrafı; mümkünse taze dışkı örneği
- Ev dışına çıkıyor mu, evde başka hasta hayvan var mı, yeni bir mama/bitki/ilaç girdi mi
- Kullandığı ilaçlar, son aşı ve parazit ilacı tarihleri (sağlık karnesini götürün)
Sık yapılan hatalar
- Ağrı belirtisini "yaşlandı, huysuzlaştı" diye yorumlamak
- Kedinin çok uyumasını hep "kedilik" saymak; ani artış bir uyarıdır
- İnsan ağrı kesici veya ateş düşürücü vermek; parasetamol kedilerde ölümcüldür
- İdrar yapamayan erkek kediyi "kabızdır" sanıp beklemek
- Kusmaya neden olan ipi çekmeye çalışmak
- İştahsız kediyi günlerce evde "iştahı açılır" diye beklemek
Sağlığını yakından takip edeceğiniz yeni bir kedi dostu arıyorsanız kedi sahiplendirme ilanlarını inceleyebilirsiniz. Sahiplendirme ücretsizdir.
