Tavşanı küçük bir kafeste yaşayan, sessiz ve kolay bir ev hayvanı olarak düşünmeyin. Geniş bir hareket alanına, ot ağırlıklı beslenmeye ve tavşan konusunda deneyimli bir veteriner hekime ihtiyaç duyar. İyi bakımla 8-12 yıl yaşayabildiği için bu düzeni uzun süre sürdürebileceğinizden emin olun.
Tavşan size uygun mu?
- Uzun bir taahhüttür; çocuklar büyüyüp ilgisi azaldığında bakım sorumluluğu yetişkine kalır.
- Kucakta taşınmayı çoğu tavşan sevmez. Yerden yükseğe kaldırılmak onları panikletir; çırpınırken omurgalarını kırabilirler. İyi bir tavşan ilişkisi yerde, onların seviyesinde kurulur.
- Egzotik hayvan sayıldıkları için her veteriner tavşanla ilgilenmez. Sahiplenmeden önce bölgenizde tavşan/egzotik hekimi olduğundan emin olun; aynı durum muhabbet kuşu ve hamster için de geçerlidir.
- Kabloları, mobilyaları ve süpürgelikleri kemirirler; ev onlara göre düzenlenmezse hem ev hem tavşan zarar görür.
Yaşam alanı
Küçük "tavşan kafesleri" yaşam alanı değil, olsa olsa kısa süreli bir barınaktır. Tavşan; koşan, hoplayan, iki ayak üstünde doğrulan ve uzanıp yatan bir hayvandır. İhtiyacı olan şey büyük bir alandır:
- Geniş bir yavru parkı ya da tavşana açılmış, güvenli hâle getirilmiş bir oda idealdir. Kapalı bir alanda tutuluyorsa bile günün büyük bölümünde serbest dolaşabilmelidir.
- Zemin kaygan olmamalı; halı veya kaymaz paspas ayak tabanı sağlığını korur. Tel zeminden kaçının; tabanda yara (pododermatit) yapar.
- Saklanma kutusu, bol saman, çiğneme malzemeleri (işlenmemiş ahşap, saman yuvası) ve bir tuvalet kabı bulundurun. Tavşanlar genellikle tek bir köşeye tuvaletlerini yapar; kutuyu oraya koyunca kısa sürede alışırlar.
- Elektrik kabloları koruyucu boruya alınmalı, ev bitkileri erişilemez olmalı; birçok saksı bitkisi tavşan için zehirlidir. Evde hayvan güvenliği yazısı zehirli bitki ve maddeleri ayrıntılandırır.
- Aşırı sıcak tavşan için tehlikelidir. Serin, cereyansız, doğrudan güneş almayan bir ortam sağlayın; yaz aylarında serin bir fayans veya donmuş su şişesi (havluya sarılı) yardımcı olur.
Beslenme: en kritik başlık
Tavşan sağlığının temeli sindirim sistemidir ve o sistem sürekli hareket etmek zorundadır. Bu nedenle diyetin merkezinde lif dolu kaba yem vardır:
- Sınırsız kaliteli çayır otu / kuru ot (saman), diyetin yaklaşık %80'i. Hem sindirimi çalışır tutar hem dişleri aşındırır. Tavşanın dişleri ömür boyu uzar; ot çiğnemezse dişler yanlış aşınır, sivrilir ve ağız yaralarına yol açar. Yonca otu yetişkinlere çok kalsiyumlu ve kaloriklidir; yavrulara verilebilir.
- Günde bir-iki avuç yapraklı yeşillik (roka, maydanoz, kekik, taze ot, pazı, rezene sapı). Yeni bir yeşilliği azar azar tanıtın.
- Sınırlı miktarda, sade, pelet biçiminde kaliteli tavşan yemi (yaşa ve kiloya göre; çoğu yetişkin tavşan için günde küçük bir ölçek yeterlidir).
- Meyve, havuç ve kök sebzeler yüksek şekerlidir; yalnızca çok küçük bir ödül miktarında.
- Ekmek, bisküvi, mısır, yoğurtlu draje, tohum-kuruyemiş içeren "renkli müsli" karışımları uygun değildir; seçici yemeye ve diş, sindirim, kilo sorunlarına yol açar.
- Temiz su her zaman erişilebilir olmalı. Çoğu tavşan geniş bir kaptan biberondan daha rahat ve daha çok içer.
Sindirim durması (GI staz): tavşanlarda acil durum
Tavşan yemek yemeyi bırakır veya dışkısı belirgin biçimde azalırsa 12-24 saat beklemeyin; aynı gün tavşan konusunda deneyimli bir veteriner hekimle görüşün. Sindirim hareketlerinin yavaşlaması (gastrointestinal staz) gaz ve ağrıyla hızla ağırlaşabilir. Bunun altında diş ağrısı, stres, yanlış diyet, susuzluk ya da başka bir hastalık bulunabilir. Belirtiler:
- İştahın aniden kesilmesi, sevdiği yiyeceği bile reddetme
- Dışkının küçülmesi, azalması veya tamamen kesilmesi
- Kambur oturma, dişlerini gıcırdatma, hareketsizlik, karnın gergin olması
Bu tabloda hemen egzotik hekime gidin; "biraz bekleyip görelim" demek tavşanlarda ölümcül olabilir. Evde zorla yem verip vakit kaybetmeyin.
Diğer sağlık belirtileri
- Diş hizasızlığı: salya, ıslak çene, iştahsızlık, yüzde şişlik, göz yaşarması
- Burun akıntısı, hapşırma, nefes güçlüğü (solunum enfeksiyonu)
- Yumuşak/sulu dışkı ya da makadın etrafına yapışan dışkı; kilo kaybı, halsizlik
- Başın yana eğik durması, denge kaybı; idrarda kan veya güçlü koku
- Sıcak havada hızlı nefes alma, halsizlik: sıcak çarpması olabilir, acil serinletme ve veteriner gerekir
Tavşan yılda en az bir kez, yaşlılıkta daha sık genel kontrolden geçmelidir. Kısırlaştırma; dişilerde ileri yaşta çok sık görülen rahim kanseri riskini büyük ölçüde azaltır, ayrıca işaretleme ve saldırganlık gibi hormonal davranışları yatıştırır. Uygun zamanı hekiminizle konuşun.
Arkadaşlık ve davranış
- Tavşanlar sosyal hayvanlardır; çoğu, kısırlaştırılmış bir eşle daha mutlu ve dengelidir. Eşler kademeli, tarafsız bir alanda tanıştırılır; aceleye getirilen tanıştırma ciddi kavgayla sonuçlanabilir.
- Güven yerde kurulur: yere oturun, elinizi koklamasına izin verin, ödül otu verin. Kovalamak, köşeye sıkıştırmak ve yukarı kaldırmak güveni bozar.
- Taşımak gerektiğinde bir eli göğüs altına, diğerini arka ayakların altına koyup gövdeyi destekleyin; arka ayakları boşta kalan tavşan tekmeleyip omurga yaralanması yaşayabilir. Kısa mesafede taşıma kutusu kullanmak daha güvenlidir.
- Küçük çocuklu evlerde etkileşim mutlaka gözetimli olmalı; tavşan oyuncak gibi tutulan bir hayvan değildir.
- Ayak vurma, homurdanma, kulakları geriye yatırma ve kaçma stres işaretleridir; sırtüstü yatırıp "hipnoz" denen hareketsizlik ise korkudan donma tepkisidir, sakinlik değildir.
Tavşan bakımında ciddi sonuç doğuran hatalar
- Diyeti pelet ve havuç üstüne kurmak, samanı "yatak" sanıp yem olarak sunmamak
- Tek tavşanı küçük bir kafeste, sosyal temas olmadan yıllarca tutmak
- İştah kesilmesini ertelemek; GI stazda geçen her saat riski artırır
- Sıradan bir kedi-köpek veterinerinden tavşana özgü tedavi beklemek
- İki tavşanı kısırlaştırmadan bir araya koyup çoğalmalarına ya da kavga etmelerine yol açmak
Bir tavşan ilanında mevcut beslenmeyi, yaşam alanını, kısırlaştırma durumunu ve daha önce görüştüğü veteriner hekimi sorun. Ani yem değişikliklerinden kaçınmak için ilk günlerin planını teslimden önce hazırlayın.
Veterinerlik kaynağı
Sindirim durması ve acil belirtiler için Merck Veteriner El Kitabı'nın tavşanlarda sindirim hastalıkları özeti temel alınmıştır. Evde zorla besleme kararı, bağırsak tıkanıklığı dışlanmadan verilmemelidir.
Daha fazla okuma ve kaynaklar
Küçük evcil hayvanların ihtiyaçları türe göre keskin biçimde değişir; aşağıdaki kaynaklar tür özelindeki bakım bilgisini derinleştirmenize yardımcı olur. Tanı ve tedavi için bu türde deneyimli bir veteriner hekime başvurun.
- RSPCA: tavşan bakımı (İngilizce).
- Rabbit Welfare Association & Fund — tavşan refahı ve bakımı (İngilizce).
- Blue Cross: tavşan rehberi (İngilizce).
