Bir sahiplendirme ilanında küçük, avuç içi kadar bir kaplumbağa görüyorsunuz. İlan sahibi "çok kolay, bir kâse su yeter" diyor. Oysa o küçük hayvan birkaç yıl içinde tabak büyüklüğüne ulaşabilir ve sizinle onlarca yıl yaşayabilir. Kaplumbağa bakımı sanıldığı kadar basit değildir, ama doğru kurulduğunda gündelik işi azdır. İşin başında bilinmesi gereken en önemli şey, su kaplumbağası ile kara kaplumbağasının neredeyse tamamen farklı ihtiyaçları olduğudur. Bu rehberde iki türün farklarını, doğru yaşam alanını, ısı ve ışık düzenini, beslenmeyi ve sahiplenmeden önce sormanız gerekenleri bulacaksınız.
Kısaca
- Su kaplumbağası zamanının çoğunu suda geçirir. Geniş bir akvaryum, filtre, ısıtıcı ve kuruma platformu ister.
- Kara kaplumbağası suda yaşamaz. Geniş, kuru bir alan, güneş veya UVB ışığı ve ağırlıklı olarak yeşil bitkilerle beslenme ister.
- İki tür için de UVB ışığı ve sıcak bir güneşlenme noktası olmazsa olmazdır. Cam kavanoz ve küçük plastik kaplar uygun değildir.
- Kaplumbağalar onlarca yıl yaşar. Sahiplenmeden önce bu uzun sorumluluğu düşünün.
- Doğadan kaplumbağa toplamayın, evdeki kaplumbağayı da asla doğaya bırakmayın.
Su kaplumbağası mı, kara kaplumbağası mı?
Evlerde en sık görülen su kaplumbağaları, kulak bölgesinde kırmızı veya sarı lekeleri olan türlerdir. Kara kaplumbağaları ise kubbe biçimli kabuklu, yavaş hareket eden, karada yaşayan türlerdir. Ayaklarına bakmak da ipucu verir: su kaplumbağalarının ayakları perdeli ve yassıdır, kara kaplumbağalarının ayakları ise kalın ve fil ayağını andırır.
| Özellik | Su kaplumbağası | Kara kaplumbağası |
|---|---|---|
| Yaşam alanı | Geniş akvaryum veya gölet, kuruma platformu | Geniş kuru alan, sıcak aylarda güvenli bahçe bölümü |
| Su ihtiyacı | Yüzebileceği derinlikte temiz su | Sığ bir su kabı yeterli, içinde yaşamaz |
| Beslenme | Hem hayvansal hem bitkisel, yaşla birlikte bitki payı artar | Ağırlıklı olarak yapraklı yeşillikler ve yabani otlar |
| Bakım yükü | Filtre temizliği ve düzenli su değişimi | Alan temizliği, mevsime göre düzen |
| Kış dönemi | Evde genellikle kış uykusuna yatırılmaz | Bazı türler kış uykusuna yatar, veteriner kontrolü gerekir |
| Kimlere uygun? | Akvaryum bakımına zaman ayırabilenlere | Geniş alanı, tercihen bahçesi olanlara |
Hangi türü sahiplendiğinizden emin değilseniz önceki sahibine sorun ya da egzotik hayvanlarla ilgilenen bir veteriner hekime gösterin. Bakımın tamamı bu ayrıma bağlıdır.
Su kaplumbağası bakımı nasıl yapılır?
Akvaryum ne kadar büyük olmalı?
Su kaplumbağaları büyür ve iyi yüzücülerdir. Yaygın öneri, su derinliğinin en az kabuk boyunun iki katı olması ve kaplumbağanın rahatça dönüp yüzebileceği genişlikte bir akvaryum seçilmesidir. Yetişkin bir hayvan için çoğu zaman büyük bir akvaryum veya kapalı bir gölet gerekir. Küçük bir yavruyla başlıyorsanız, büyüdükçe akvaryumu da büyütmeyi baştan planlayın.
Kuruma platformu, ısı ve ışık
Su kaplumbağası gün içinde sudan çıkıp tamamen kurumak ister. Akvaryumda kolayca çıkabileceği sağlam bir platform olmalı ve bu platformun üzerinde iki ayrı ışık bulunmalıdır:
- Isı lambası: Platformda sıcak bir güneşlenme noktası oluşturur. Yaygın olarak önerilen sıcaklık 30 °C civarı ve biraz üzeridir.
- UVB lambası: Kaplumbağanın kalsiyumu kullanabilmesi ve kabuğunun sağlıklı gelişmesi için gereklidir. Cam veya plastik UVB ışınlarını büyük ölçüde engeller, bu yüzden lamba arada engel olmadan yerleştirilmelidir. UVB lambaları zamanla güç kaybeder; üreticinin önerdiği sürede değiştirin.
Su sıcaklığı türe göre değişir. Birçok yaygın tür için 24–27 °C aralığı önerilir. Bunu bir akvaryum ısıtıcısı ve bir termometreyle takip edin; tahminle ayarlamayın. Lambaları her gün aynı saatlerde açıp kapatmak için bir zamanlayıcı kullanabilirsiniz.
Su temizliği
Kaplumbağalar balıklara göre çok daha fazla kirlilik üretir. Akvaryumun hacminden daha güçlü bir filtre seçmek ve düzenli kısmi su değişimi yapmak gerekir. Kaplumbağayı ayrı bir kapta beslemek suyun daha uzun temiz kalmasını sağlar. Akvaryum kurulumunun temel mantığı için akvaryum kurulumu rehberimize göz atabilirsiniz; aynı akvaryuma balık koymayı düşünüyorsanız kaplumbağanın onları yiyebileceğini unutmayın.
Su kaplumbağası ne yer?
Su kaplumbağaları hem hayvansal hem bitkisel besinler yer. Yavrular daha çok hayvansal besine ihtiyaç duyar; yetişkinlerde bitkisel besinlerin payı artar.
- Türüne uygun hazır kaplumbağa maması, beslenmenin temeli olabilir.
- Yapraklı yeşillikler ve su bitkileri düzenli olarak verilebilir.
- Hayvansal besinler ölçülü verilmelidir. Fazla protein hızlı ve sağlıksız büyümeye yol açabilir.
- Sadece kurutulmuş karides gibi tek bir yiyecekle beslemek dengeli bir beslenme sağlamaz.
Kara kaplumbağası bakımı nasıl yapılır?
Yaşam alanı
Kara kaplumbağası sanıldığından çok daha hareketlidir ve gün içinde gezinmek, eşelemek, saklanmak ister. Küçük bir cam terraryum çoğu zaman yetersizdir. Geniş, havalandırması iyi bir kapalı alan veya üstü açık, kenarları yüksek bir kutu daha uygundur. Sıcak aylarda gölgesi, saklanma yeri ve su kabı olan, kaçmaya ve kedi, köpek, kuş gibi yırtıcılara karşı güvenli bir bahçe bölümü büyük fark yaratır.
Isı ve ışık
Kara kaplumbağaları da vücut ısılarını dışarıdan alır. Alanın bir ucunda sıcak bir güneşlenme noktası, diğer ucunda daha serin bir bölge olmalıdır; böylece hayvan ihtiyacına göre yer değiştirebilir. Doğal güneş ışığı en iyisidir. Evde tutuluyorsa UVB lambası şarttır. Yer seçerken pencere önünü tek başına yeterli saymayın, çünkü cam UVB ışığını geçirmez.
Kara kaplumbağası ne yer?
Kara kaplumbağalarının çoğu otçuldur ve lif oranı yüksek bir beslenmeye ihtiyaç duyar.
- Temel besin: karahindiba gibi yabani otlar ve çeşitli yapraklı yeşillikler.
- Meyveyi çok az verin ya da hiç vermeyin. Çoğu tür için düzenli meyve uygun değildir.
- Et, kedi veya köpek maması ve ekmek vermeyin.
- Sadece marul gibi besin değeri düşük tek bir yeşillikle beslemeyin.
- Her zaman ulaşabileceği sığ ve temiz bir su kabı bulundurun.
Kalsiyum takviyesi gerekip gerekmediğini ve ne sıklıkla verileceğini veteriner hekiminize sorun. Bahçenizdeki bitkilerin güvenli olduğundan emin olun; zehirli olabilecek bitkiler için evde hayvan güvenliği rehberimize bakabilirsiniz.
Kış uykusu
Bazı kara kaplumbağası türleri kışın uykuya yatar. Bu süreç doğru yapılmazsa hayvan için ciddi risk taşır. Hasta, zayıf veya yakın zamanda sahiplenilmiş bir kaplumbağayı kendi başınıza kış uykusuna yatırmayın. Türünüz için kış uykusunun gerekip gerekmediğini ve nasıl planlanacağını mutlaka bir veteriner hekimle konuşun.
Dikkat: Kaplumbağalar, dışkılarında ve yaşadıkları ortamda salmonella gibi bakteriler taşıyabilir. Kaplumbağaya, suyuna veya eşyalarına dokunduktan sonra ellerinizi sabunla yıkayın. Küçük çocukların kaplumbağayı ağzına yaklaştırmasına izin vermeyin ve akvaryum malzemelerini mutfak lavabosunda yıkamayın.
Günlük ve haftalık kaplumbağa bakımı kontrol listesi
Ortam bir kez doğru kurulduktan sonra rutin iş azdır. Aşağıdaki liste iki tür için de temel düzeni özetler.
- Her gün: Lambaların yandığını ve sıcaklığı termometreden kontrol edin. Yemeği verin, yenmeyen artıkları kaldırın. Kaplumbağanın hareketli olup olmadığına, gözlerine ve iştahına bakın.
- Her hafta: Su kaplumbağasında kısmi su değişimi yapın, kara kaplumbağasında dışkı ve kirlenen altlığı temizleyin. Su kabını yıkayın.
- Her ay: Filtreyi üreticinin önerdiği şekilde temizleyin. Kabukta yumuşama, çatlak veya renk değişikliği olup olmadığına bakın.
- Belirli aralıklarla: UVB lambasını önerilen sürede değiştirin. Kaplumbağa büyüdükçe alanın hâlâ yeterli olup olmadığını değerlendirin.
Kaplumbağa sahiplenmeden önce nelere dikkat edilmeli?
Kaplumbağa sahiplendirme ilanlarında hayvanın çoğu zaman yıllardır aynı evde yaşadığı görülür. Bu iyi bir fırsattır, çünkü önceki sahibinden çok şey öğrenebilirsiniz. Şunları sorun:
- Türü nedir, kaç yaşında ve ne zamandır onlarda?
- Hangi akvaryum ya da alanda, hangi lambalarla yaşıyor? Ekipman da birlikte veriliyor mu?
- Ne yiyor, ne sıklıkla besleniyor?
- Son zamanlarda iştahsızlık, gözlerde şişlik, kabukta yumuşama veya renk değişikliği oldu mu?
- Kara kaplumbağasıysa kış uykusuna yatırılıyor mu, nasıl?
Doğadan kaplumbağa toplamayın. Yabani kara kaplumbağaları koruma altındaki türlerdendir. Doğadan almak hem hayvana zarar verir hem de yasal sorun doğurabilir. Evdeki su kaplumbağasını göle veya dereye bırakmak da hem hayvan için tehlikelidir hem de yerel türlere zarar verebilir. Bakamayacak duruma gelirseniz yeni bir yuva arayın. Yeni bir yuva ararken ve ilanları incelerken güvenli sahiplendirme rehberimizdeki ipuçları işinize yarar. Mevcut ilanlara kaplumbağa sahiplendirme sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
Ne zaman veterinere gitmeli?
Kaplumbağalar hastalık belirtilerini uzun süre gizleyebilir. Şu durumlarda egzotik hayvanlarla ilgilenen bir veteriner hekime görünün:
- Birkaç gündür yemiyorsa (kara kaplumbağasında kış uykusu dönemi dışında)
- Gözleri şiş veya kapalıysa
- Ağzı açık nefes alıyor, burnundan akıntı veya kabarcık geliyorsa
- Kabukta yumuşama, çatlak, kötü koku veya beyaz lekeler varsa
- Su kaplumbağası yüzerken bir yana yatıyor ya da batamıyorsa
Yeni sahiplendiğiniz kaplumbağayı belirti olmasa da bir kez kontrol ettirmek iyi bir başlangıçtır. Neler sorulacağını ilk veteriner ziyareti kontrol listemizde bulabilirsiniz.
Bu hataları yapmayın
- Kâse veya kavanozda tutmak: Hayvan hareket edemez, su hızla kirlenir ve ısı, ışık sağlanamaz.
- UVB ışığını atlamak: Kabuk ve kemik sorunlarının en yaygın nedenlerinden biridir.
- Kara kaplumbağasını suda tutmak: Kara kaplumbağaları yüzücü değildir ve boğulabilir.
- Tek tip besin vermek: Sadece kurutulmuş karides ya da sadece marul dengeli bir beslenme sağlamaz.
- Kendi başınıza kış uykusuna yatırmak: Hazırlıksız bir kış uykusu hayvanı öldürebilir.
- Doğaya bırakmak: Evde büyümüş kaplumbağa doğada yaşamakta zorlanır ve yerel türlere zarar verebilir.
Sık sorulan sorular
Kaplumbağa kaç yıl yaşar?
Türüne ve bakımına göre değişir, ama kaplumbağalar uzun yaşayan hayvanlardır. Su kaplumbağaları iyi bakımla onlarca yıl yaşayabilir, bazı kara kaplumbağaları ise sahiplerinden bile uzun yaşar.
Kaplumbağa ne kadar büyür?
Türe bağlıdır. Yaygın su kaplumbağaları yetişkinlikte birkaç kat büyüyebilir. Yavruyken avuç içi kadar olan bir hayvanın yıllar içinde çok daha büyük bir alana ihtiyaç duyacağını hesaba katın.
Kaplumbağa her gün beslenmeli mi?
Yavrular ve genç kaplumbağalar genellikle daha sık beslenir, yetişkinlerde ise sıklık azalabilir. Türünüze uygun düzeni veteriner hekiminizle belirleyin ve aşırı beslemekten kaçının.
Su kaplumbağası akvaryumu ne sıklıkla temizlenmeli?
Güçlü bir filtreyle düzenli kısmi su değişimi yapmak, suyu tamamen boşaltmaktan daha iyidir. Su bulanıklaşıyor veya kötü kokuyorsa filtre yetersiz ya da değişim sıklığı azdır.
Kaplumbağa sahibini tanır mı?
Birçok kaplumbağa beslendiği saatleri ve onu besleyen kişiyi öğrenir, yaklaştığınızda yanınıza gelebilir. Ancak kucakta sevilmeyi genellikle sevmez; çok sık elle tutmak onları strese sokabilir.
Tatile giderken kaplumbağa ne olacak?
Kısa sürelerde lamba zamanlayıcısı ve önceden ayarlanmış bir düzen yardımcı olur, ama birinin düzenli olarak gelip kontrol etmesi en güvenlisidir. Seçenekler için evcil hayvanla seyahat ve tatilde bakım yazımıza bakabilirsiniz.
Kaplumbağam kaybolursa ne yapmalıyım?
Özellikle kara kaplumbağaları bahçeden şaşırtıcı biçimde kaçabilir. Önce yakın çevrede saklanabileceği gölge ve çalılık yerlere bakın, ardından kayıp kaplumbağa ilanlarına göz atın ve ilan verin.
